Tham khảo thêm: Nhận diện nhanh các mốc tiến triển và dấu hiệu nguy kịch cần cấp cứu tại bài viết Viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ: Dấu hiệu nhận biết và cảnh báo.
Chào các bậc phụ huynh thân mến,
Mùa đông xuân là thời điểm các bệnh lý hô hấp ở trẻ nhỏ gia tăng, trong đó viêm tiểu phế quản là một trong những bệnh thường gặp nhất, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi. Bệnh có thể gây lo lắng cho nhiều gia đình, nhưng nếu được nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách, trẻ sẽ nhanh chóng hồi phục. ThS. BS. Nguyễn Thị Ngọc và BSCKI. Nguyễn Duy Trường xin chia sẻ những thông tin cần thiết để cha mẹ có thể chăm sóc con yêu một cách tốt nhất.
Tổng quan & nguyên nhân
Viêm tiểu phế quản là tình trạng viêm nhiễm cấp tính các đường hô hấp nhỏ nhất trong phổi (tiểu phế quản), gây sưng nề và tăng tiết dịch nhầy, làm tắc nghẽn đường thở. Bệnh thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 2 tuổi, với đỉnh điểm là từ 3 đến 6 tháng tuổi.
Nguyên nhân chính: Hầu hết các trường hợp viêm tiểu phế quản là do virus gây ra, phổ biến nhất là virus hợp bào hô hấp (RSV). Ngoài ra, các virus khác như Rhinovirus, Adenovirus, virus cúm và á cúm cũng có thể là tác nhân. Virus lây lan qua các giọt bắn khi trẻ ho, hắt hơi hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hô hấp của người bệnh.
Do đường thở của trẻ nhỏ còn hẹp và chưa hoàn thiện, khi bị viêm, các tiểu phế quản dễ dàng bị tắc nghẽn, gây ra tình trạng khó thở.
Dấu hiệu nhận biết
Viêm tiểu phế quản thường bắt đầu với các triệu chứng giống như cảm lạnh thông thường, sau đó tiến triển nặng hơn:
- Giai đoạn đầu (1-3 ngày): Trẻ có thể bị sổ mũi, nghẹt mũi, ho nhẹ, sốt nhẹ hoặc không sốt. Trẻ vẫn ăn, bú bình thường.
- Giai đoạn toàn phát (sau 1-3 ngày): Các triệu chứng trở nên rõ rệt hơn:
- Ho nhiều hơn: Ho khan hoặc ho có đờm.
- Khò khè: Đây là dấu hiệu đặc trưng, cha mẹ có thể nghe thấy tiếng rít hoặc khò khè khi trẻ thở, đặc biệt khi thở ra.
- Thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực: Trẻ thở gấp gáp, lồng ngực bị lõm vào ở các vị trí hõm ức, kẽ liên sườn hoặc dưới xương sườn khi hít vào. Cánh mũi có thể phập phồng.
- Khó thở: Trẻ có vẻ mệt mỏi, quấy khóc, bú kém hoặc bỏ bú do khó thở.
- Sốt: Sốt có thể cao hơn hoặc vẫn duy trì ở mức nhẹ.
Cách chăm sóc trẻ bị viêm tiểu phế quản tại nhà
Khi trẻ có dấu hiệu viêm tiểu phế quản ở mức độ nhẹ, cha mẹ có thể chăm sóc trẻ tại nhà theo hướng dẫn sau:
- Giữ ấm cho trẻ: Đảm bảo trẻ được mặc đủ ấm, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân, nhưng tránh ủ quá kỹ gây đổ mồ hôi.
- Vệ sinh mũi họng: Nhỏ nước muối sinh lý 0.9% vào mũi để làm loãng đờm, giúp trẻ dễ thở hơn. Nếu trẻ bị nghẹt mũi nhiều, có thể dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng một cách nhẹ nhàng. Với trẻ lớn hơn, khuyến khích súc miệng, súc họng bằng nước muối sinh lý.
- Cho trẻ bú/ăn đủ: Chia nhỏ các bữa ăn hoặc cữ bú để trẻ dễ dung nạp hơn. Khuyến khích trẻ uống nhiều nước ấm, nước trái cây hoặc oresol (nếu có tiêu chảy) để bù nước và làm loãng đờm.
- Hạ sốt: Nếu trẻ sốt trên 38.5°C, hãy dùng thuốc hạ sốt theo chỉ định của bác sĩ (ví dụ: Paracetamol). Kết hợp lau mát cho trẻ bằng nước ấm ở vùng trán, nách, bẹn.
- Tạo môi trường thông thoáng: Giữ không khí trong phòng sạch sẽ, thoáng mát, tránh khói thuốc lá, bụi bẩn và các chất gây dị ứng. Sử dụng máy tạo độ ẩm nếu không khí quá khô.
- Nâng cao đầu khi ngủ: Kê gối cao hơn một chút (đối với trẻ lớn) hoặc đặt một chiếc khăn dưới nệm ở đầu giường (đối với trẻ nhỏ) để giúp trẻ dễ thở hơn khi ngủ.
- Theo dõi sát sao: Quan trọng nhất là cha mẹ cần theo dõi liên tục các dấu hiệu của trẻ để phát hiện kịp thời những diễn biến bất thường.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất hoặc Phòng khám Nhi khoa Ngọc Trường ngay lập tức nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào sau đây:
- Thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực nặng: Cánh mũi phập phồng rõ rệt, co kéo hõm ức, kẽ liên sườn, hoặc dưới xương sườn rất mạnh.
- Khó thở rõ rệt: Trẻ thở gắng sức, môi hoặc đầu ngón tay tím tái.
- Bỏ bú, không uống được nước, nôn trớ liên tục.
- Li bì, khó đánh thức, hoặc có dấu hiệu co giật.
- Sốt cao liên tục không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt.
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi có bất kỳ dấu hiệu nào của bệnh hô hấp.
- Tình trạng bệnh không cải thiện sau vài ngày chăm sóc tại nhà hoặc có xu hướng nặng lên.
Viêm tiểu phế quản là bệnh lý cần được theo dõi cẩn thận. Với sự quan tâm và chăm sóc đúng cách, hầu hết trẻ sẽ hồi phục hoàn toàn. Tuy nhiên, đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp y tế khi có bất kỳ lo lắng nào về sức khỏe của con.
Nếu quý phụ huynh ở Quế Võ, Bắc Ninh và các khu vực lân cận có bất kỳ thắc mắc nào hoặc cần thăm khám hô hấp cho trẻ, ThS. BS. Nguyễn Thị Ngọc (chuyên khoa Nội Hô hấp, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Ninh – SĐT: 0367 726 192) cùng BSCKI. Nguyễn Duy Trường (chuyên khoa Ngoại Nhi, Bệnh viện Sản Nhi Bắc Ninh – SĐT: 0388 634 123) luôn sẵn sàng hỗ trợ tại Phòng khám Ngọc Trường (Khu phố Guột, phường Quế Võ, Bắc Ninh). Phòng khám mở cửa cả ngoài giờ hành chính và cuối tuần để thuận tiện cho các gia đình đặt lịch và thăm khám.
Chúc các bé luôn khỏe mạnh!
ThS. BS. Nguyễn Thị Ngọc & BSCKI. Nguyễn Duy Trường.